Το σημαντικό έργο της δασικής υπηρεσίας που επιτελέστηκε στον ορεινό (κατά βάσιν) και στον ημιορεινό χώρο της Ελλάδας, αυτό της συστηματικής διευθέτησης των χειμαρρικών ρευμάτων και της αποκατάστασης της χειμαρρόπληκτης περιοχής, άρχισε στον Μεσοπόλεμο, με τη συγκρότηση της Υπηρεσίας Χειμάρρων, και συνεχίστηκε με τη λειτουργία των έξι ανά την Ελλάδα περιφερειακών Υπηρεσιών Δασοτεχνικών Έργων (Υ.Δ.Ε.), καθώς και της κεντρικής Υπηρεσίας Μελετών Χειμάρρων. Υπό αυτή τη δομή, οι ασχολούμενες με το χειμαρρικό πρόβλημα της χώρας δασικές υπηρεσίες λειτούργησαν έως το έτος 1966, οπότε και το έργο τους μεταφέρθηκε στα Δασαρχεία.
Στο διάστημα της όλης πορείας τους οι δασικές υπηρεσίες απέδωσαν ένα πλούσιο και πολύτιμο έργο, αφού κατόρθωσαν σε σημαντικό μέρος της χώρας ν’ ανασχέσουν τη δράση επικίνδυνων χειμάρρων και ν’ αποκαταστήσουν χειμαρρόπληκτες κι εξαιρετικά υποβαθμισμένες περιοχές, αποτρέποντας ή περιορίζοντας σε σημαντικό βαθμό τα πλημμυρικά φαινόμενα στη χώρα. Οι θετικές/λυτρωτικές επιπτώσεις των έργων αυτών καταφάνηκαν ιδιαίτερα στον υποκείμενο του ορεινού και ημιορεινού πεδινό χώρο, αφού αυτός έπαψε να πλημμυρίζει (ή περιορίστηκε σε σημαντικό βαθμό ο πλημμυρισμός του) και να κατακλύζεται με τις φερτές ύλες που μετέφεραν οι χείμαρροι, οι οποίοι προκαλούσαν καταστροφές σε υποδομές, καλλιέργειες και οικισμούς. Επίσης, δε γέμιζαν με φερτά/στέρεα υλικά τα μεγάλα φράγματα και οι λιμνοδεξαμενές, που λειτουργούσαν ως ταμιευτήρες των χειμαρρικών νερών, καθώς με την πλήρωσή τους με αυτά αχρηστεύονταν ή αντιμετώπιζαν προβλήματα λειτουργίας, ενώ σταθεροποιήθηκαν και οι εκβολές των υδάτινων αποδεκτών, αποκτώντας σταθερή δίαιτα υλικών, με την όχι αιφνίδια, μαζική και καταστροφική απόθεσή τους.
Για να κατανοηθεί το μέγεθος του έργου που πραγματοποιήθηκε και να εκτιμηθεί η αξία του, αρκεί να ειπωθεί ότι, από το έτος 1932 έως το έτος 1976 κατασκευάστηκαν από τη δασική υπηρεσία σε όλη τη χώρα περίπου 900.000 κ.μ. λιθόδμητων φραγμάτων, 400.000 κ.μ. ξηρολίθινων φραγμάτων, καθώς και σειρά πολλών ‐ πολλών άλλων έργων σταθεροποίησης του ορεινού χώρου, με τη συγκράτηση των εδαφών και την αντιμετώπιση του χειμαρρικού προβλήματος –τέτοια έργα ήταν πρόβολοι, συρματόπλεκτα κιβώτια, ξυλοφράγματα, φακελλώματα, τάφροι αποστράγγισης, χωμάτινα φράγματα, περιφράξεις, οδοί κ.ά. Αυτά πρόσθεσαν εκατοντάδες χιλιάδες κυβικά και τρέχοντα μέτρα πολύτιμης λειτουργικής ύλης στον ορεινό χώρο, αλλά και «τόνους» απροσμέτρητου κόπου για τους εκτελούντες αυτά, αλλά κι ελπίδας για τους ανθρώπους που οφελούνταν από αυτά.
Κοντά στα τεχνικά έργα, γίνηκαν και μεγάλης κλίμακας φυτοκομικά έργα, με τη φύτευση περίπου 2 εκατομμυρίων δένδρων και θάμνων στις λεκάνες απορροής των χειμάρρων, και τη σπορά περίπου 140.000 στρεμμάτων γης με ποώδη είδη. Τα έργα αυτά αφορούσαν λεκάνες απορροής της τάξης των 1.300.000 στρεμμάτων, που αποτελούσαν εστίες χειμαρρικότητας, και εκτάσεις εμβαδού 6.700.000 στρεμμάτων, που εμφάνιζαν πλημμυρογόνο απορροή και μέτρια έως ισχυρή επιφανειακή διάβρωση −εκ των συνολικώς 34.100.000 στρεμμάτων των λεκανών της χώρας. Δηλαδή διευθετήθηκε περίπου το 23,5% της έκτασης των λεκανών απορροής ̇ εν έργο τεραστίας κλίμακας κι εξαιρετικής δυσκολίας, λαμβανομένου υπόψη των μέσων και των συνθηκών της εποχής, καθώς και του γεγονότος ότι εκτελούνταν από μια υπηρεσία και μόνο (με αυτεπιστασία από τη δασική υπηρεσία για το σύνολο των εργασιών), με προσωπικό καταρτισμένο μεν, αλλά λιγοστό σε σχέση με τις ανάγκες της!
Αν αναλογιστούμε δε ότι, επεμβαίνοντας η δασική υπηρεσία στο περίπου 23,5% των λεκανών απορροής της χώρας, δηλαδή στα περίπου 8.000.000 στρέμματα αυτών, επιλύθηκε πρόβλημα που ανάγονταν στο 75‐80% της επιφάνειας της πεδινής ζώνης που πλημμύριζε, καθώς σε αυτή την κλίμακα αναγωγής συνίστατο το χειμαρρικό πρόβλημα, καταλαβαίνουμε τη σημαντικότητα των εν λόγω αντιχειμαρρικών έργων στα ψηλά της χώρας. Οχυρώνοντας η δασική υπηρεσία τον ορεινό χώρο, διασφάλισε λειτουργικά τον πεδινό.
Το όλο εγχείρημα αναλήφθηκε εξ ολοκλήρου από τη δασική υπηρεσία και, σύμφωνα με τον προγραμματισμό που είχε τεθεί, υλοποιήθηκε το προγραμματισθέν έργο μ’ επιτυχία παρά τις τεράστιες δυσκολίες του, αναζωογονώντας κι ανορθώνοντας το φυσικό χώρο, τόσο περιβαλλοντικά όσο και οικονομικά. Σε μια αποτίμηση του έργου αυτού που έγινε το έτος 1971, εκτιμήθηκε ότι στο σύνολο των διευθετημένων περιοχών επιτεύχθη προστασία από τις φερτές ύλες σε ποσοστό 85% και από τα πλημυρρικά νερά σε ποσοστό 50% (Υπουργείο Γεωργία, Γενική Διεύθυνση Δασών, 1971).
Το παραπάνω αποτέλεσμα, που προέκυψε σε διάστημα περίπου 40 ετών ακαταπόνητης και σκληρής εργασίας (βέβαια, θα πρέπει να εξαιρεθεί η «νεκρή» περίοδος του πολέμου του 1940 και της Κατοχής), θεωρήθηκε επίτευγμα (κατόρθωμα!) για τις μικρές δυνάμεις της χώρας, τις δύσκολες γεωμορφολογικές συνθήκες της, την οικονομική κατάστασή της, αλλά και τα λιγοστά μέσα που διατίθονταν στ’ ό,τι πραγματοποιήθηκε από τη δασική υπηρεσία. Είχε, παρόλα ταύτα η εν λόγω υπηρεσία εξαιρετικό επιστημονικό και τεχνικό δυναμικό, σε όλη την κλίμακα του έργου, πλήρως καταρτισμένο, τ’ οποίο εργάστηκε −παρά τις, σε πολλές περιπτώσεις, ανυπέρβλητες δυσκολίες− κοπιωδώς με αφοσίωση κι ευθύνη στην επίτευξη του στόχου, που ήταν η αποκατάσταση της διαλυμένης περιβαλλοντικά χώρας.
Είναι χαρακτηριστικό το γεγονός ότι, σε κοινή έκθεση ευρωπαίων εμπειρογνωμόνων επί χειμαρρικών ζητημάτων και της πανευρωπαϊκής Επιτροπής του FAO επί των χειμάρρων το έτος 1959, η οποία προέκυψε μετά την επίσκεψη αντιπροσώπων αυτών των επιτροπών στα δασοτεχνικά έργα της λεκάνης Σερρών ‐ Σιδηροκάστρου και Αλμωπίας, αναγνωρίσθηκε η υψηλή ποιότητα, η αποτελεσματικότητα και γενικότερα η επιτυχία των πραγματοποιηθέντων έργων, χαρακτηρίζοντας το όλο εγχείρημα ως ένα από τα σημαντικότερα περιβαλλοντικά που συντελέστηκαν μέχρι τότε σε ευρωπαϊκό επίπεδο!
Αντώνιος Καπετάνιος
(από το βιβλίο του “ΠΕΡΙ ΠΥΡΚΑΓΙΩΝ ΚΑΙ ΠΛΗΜΜΥΡΩΝ. Η κατάσταση των πραγμάτων - Σκέψεις, κρίσεις και απόψεις για την πυρική και πλημμυρική ελληνική πραγματικότητα”, έκδοση ιδίου, Αθήνα 2026, διαθέτης: https://www.bookstation.gr/Product.asp?ID=67996, κατά μέρος περιλαμβάνεται και στο βιβλίο του «Λίθινοι τοίχοι. Τοιχίζοντας και διευθετώντας το φυσικό χώρο», έκδοση ιδίου, Αθήνα 2018, https://www.bookstation.gr/Product.asp?ID=49135#).
Φωτογραφία: σειρά λίθινων φραγμάτων στην περιοχή των Τρικάλων δεκ. 1960 (© Αντώνιος Β. Καπετάνιος).
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου